طراحی معماری منبرهای مساجد قدیمی و بررسی مفاهیم نمادین نقوش آنها

طراحی معماری منبرهای مساجد قدیمی و بررسی مفاهیم نمادین نقوش آنها

تزئینات منبرها
مفاهیم نمادین در نقوش هندسی
تشخیص و تعیین نقوش
ارائه چند نظر درباره این نقوش
طراحی معماری منبر
طراحی معماری منبر مسجد
بررسی منبرها از نظر نوع نقوش به کار رفته
بررسی نقوش منبر مساجد اصفهان

رفتن به سایت اصلی

دانلود پایان نامه  رشته معماری

طراحی معماری منبرهای مساجد قدیمی و بررسی مفاهیم نمادین نقوش آنها

 

 

 

 

 

چکیده:

جایگاه ویژه منبر به عنوان نمادی فرهنگی از هنراسلامی، در برگزاری خطبه، ضرورت پژوهشی ژرف را ایجاب می کند. بخش عمده ای از تحقیقات انجام شده در باب منبرها، پیرامون تاریخ ساخت آن است و بخش کوتاه تری به ویژگی های زیبایی شناختی و نوع مصالح به کار رفته در آن پرداخته اند. در این میان، نیاز به بررسی نقوش اسلامی به کار رفته در منبرها، که مهم ترین پیام تصویری را به مخاطب القا می کند، خود را آشکار می سازد. این پژوهش بر آن است، تا با بررسی نقوش هندسی مورد استفاده بر روی منبرهای تاریخی مساجد شاخص اصفهان، به نوعی دسته بندی و گونه شناسی نقوش به کار رفته در این منبرها دست پیدا کند و میزان در هم آمیختگی این نقوش را با مفاهیم نمادین آشکار سازد. 

 

 

 

هدف از این پایان نامه طراحی معماری منبرهای مساجد قدیمی و تاریخی اصفهان و بررسی مفاهیم نمادین نقوش آنها می باشد

 

 

 

کلیدواژه ها :

منبر

مسجد

مفاهیم نمادین 

نقوش هندسی

 

 

 

 

 

 

مقدمه :

منبر به عنوان فضایی خاص برای تشریح مبانی دینی، جایگاه ویژه‌ای را به خود اختصاص داده است. از آنجا که در دین اسلام تبیین مبانی دینی، بر پایه سخنرانی و ارتباط مستقیم با مردم (نماز جماعت) گذارده شده است،منبر واجد همان کارکرد اجتماعی- سیاسی است که از نقش الوهی نمادین آن جدا نیست و بررسی نقش منبر در تحقق این مهم آشکار می‌گردد. بر این اساس منبر نمادی از هنر اسلامی است. این پژوهش بر آن است تا این سمبل هنر اسلامی را بهتر شناسانده و ارزش‌های آن را آشکار کند. پرسش‌های قابل طرح در این حوزه را می‌توان بدین نحو بیان کرد: آیا بین هندسه نظری و عملی یا طرح و اجرا در نقوش گره چینی کار شده در منبرها، ارتباطی وجود دارد؟ و اینکه چگونه نقوش هندسی تکرار شونده، خود را در قالب مفاهیم نمادین ارایه می‌کنند. این پژوهش با روش بررسی تک به تک منبرها و نقوش گره چینی چوبی مورد استفاده در آن‌ها، از سویی، تلاش دارد به ارتباط بین طرح و اجرا در این نقوش دست یابد؛ همچنین در این پژوهش، منبرها و انواع نقوش گره چینی چوبی آن‌ها به نحو مقایسه‌ای بررسی و شناسایی و دسته بندی می‌شوند. از سویی دیگر، نه تنها به کاربرد دانش هندسه در طراحی و ساخت نقوش گره چینی منبرهای اسلامی پرداخته می‌شود، بلکه در هم آمیختگی این نقوش با مفاهیم نمادین آشکار می‌گردد. بر این اساس با شناسایی نقوش مورد استفاده بر روی منبر و وجوه اشتراک و افتراق آن با نمادها، روابط مغفولی از این دست در هنر اسلامی باید مورد بررسی قرار گیرد. 

 

منبر محل نشستن خطیب یا واعظ و برای بیان مسایل مذهبی است؛ این عنصر که در فرهنگ عامه از آن به نام تختی که دارای یک پله یا بیشتر باشد و بر آن خطیب یا واعظ می‌نشیند یاد شده است، نوعی صندلی است. صندلی یا همان کرسی به عنوان یک جایگاه پلكانی از قدیم در ایران معمول بوده و به مرور جایگزین تخت شده است که پس از چندی نمونه‌های چوبی آن به فرم متکامل‌تر درآمد و كم كم نام منبر، بر روی آن نهاده شد. نخستین نمونه منبر عبارت بوده است از جایگاهی که پیامبر اکرم (ص) در مسجد النبی در مدینه بر فراز آن برای مؤمنان موعظه می‌فرمودند. بر حسب بعضی از روایت‌ها این کرسی سه پله بوده که پیامبر اکرم بر سومین پله می‌نشست و پای خود را بر پله دوم می‌گذاشت (زکی 1366، 79). به عقیده بورکهارت در کتاب هنر اسلامی، دلیلی که باعث می‌شود یک مسجد، جامع باشد وجود همین منبر یا کرسی است (البته این نظریه مورد تایید همه اندیشمندان در این گستره نمی‌باشد). در سال‌های اولیه هجرت، منبرها از جمله وسایل مساجد جامعی شدند که در مراکز حکومتی ایالت‌ها بودند و حق برگزاری خطبه داشتند. در دوره‌های بعدتر منبر بخشی از وسایل هر مسجد شد، حتی مساجدی که مراسم نماز جمعه در آن برگزار نمی‌شد (پروچاسکا 1373، 36). منبر در مساجد جمعه سکویی است که از آن برای ایراد خطابه و اجرای مراسم ظهر جمعه استفاده می‌کنند. شکل منبر بدون در نظر گرفتن تزیینات و جزییات و مانند موقعیت آن در کنار محراب (همیشه سمت راست محراب)، از گذشته تاکنون تغییر اندکی کرده است (همان،37). 

 

منبر از یک پلکان و در بعضی موارد یک در برای محافظت از جان خطیب، با نشیمنی کوچک و گاهی یک آسمانه یا سقف کوچک در بالای آن شکل گرفته است. عنصر سقف در منبرهای کشورهای اسلامی دیگر مانند مصر و آفریقا بیشتر دیده می‌شود. پلکان در سمت نمازگزاران قرار دارد و مؤذن همیشه روی پله قرار می‌گیرد. بررسی گونه‌های منبرها نشانگر وجود عناصر مختلف از جمله سقف و گنبد بر روی آن، پایه، تارمی یا نرده، در و تزیینات آن، نشیمن و تزیینات دسته‌هایش است. منبرهای کشورهای اسلامی از تنوع زیادی برخوردارند، در عین حال که نقوش گوناگونی اعم از شكسته و گردان در آن‌ها بكار رفته است. این نقوش بیشتر تحت نام گره چینی چوبی مشهور هستند. اشکالی که در ترکیبات هندسی اسلامی در گره چینی به کار می‌رود هنر خاص ایرانیان است و اگرچه در برخی دیگر از کشورهای اسلامی نیز نمونه‌های فراوان از هنر گره چینی دیده می‌شود ولی تمام آن‌ها ریشه در هنر گره چینی ایران داشته و دارند (زمرشیدی 1374، 68) و یا به تعبیری در هنر ایرانی هویت متمایز یافته‌اند. نقوش شکسته در این پژوهش، نقوشی است که هندسی و تحت زوایا و قواعد خاصی ترسیم می‌شوند و بیشتر به نام گره یا گره چینی خوانده می‌شوند. گره چینی چوب از هنرهای ظریفی است که از زمان‌های بسیار کهن، در ایران رایج بوده و بر اساس شواهد و آثار موجود پیشینه این هنر در معماری ایران به دوران بسیار کهن باز می‌گردد. صنعت گره سازی به ترکیب حاصل از لقط ها (واحد کار گره سازی)، همان نقوشی که ابتدا به صورت دو بعدی و هندسی بر روی کاغذ ترسیم می‌شود. به واسطه آلات(واسطه) گفته می‌شود. گره از دو عنصر ساخته شده که به نام آلت و لقط مشهورند(آذرمهر.81.1374).

 

 

 

 

بر این اساس، در این پژوهش، برای اولین بار منبرها و نقوش آن‌ها، با دیدی موشکافانه هندسی و به نحو مقایسه‌ای مورد بررسی و مطالعه قرارگرفته‌اند. 

 

 

 

 

فهرست مطالب

 

فصل اول: مفاهیم نمادین در نقوش هندسی

3-1- تشخیص و تعیین نقوش 45 

3-2- ارائه چند نظر درباره این نقوش 49  

3-3- تحلیل این نظرها 52

 

فصل دوم: منبرها                                                                                                        

4-1- تاریخچه و واژه شناسی منبرها 59

4-2- گونه شناسی منبرها 65     

4-2-1- تاریحچه مساجد مورد مطالعه 65

4-2-2- بررسی منبرها از نظر ساختمایه – نوع نقوش به کار رفته – 67

 زوایا، ابعاد و اندازه ها

4-2-3- ساخت منبرها از نظر ابزار کار – نوع چوب – نوع اتصالات 73  

4-3- تزئینات منبرها 82

4-3-1- حکاکی یا منبت 82

4-3-2- معرق 86

4-3-3- گره 87 

منابع

 

 

 

فهرست جدول ها

 

جدول (4-1) مقایسه منبرها از نظر نوع چوب و نوع نقوش و تزئینات 68

جدول (4-2) مقایسه ابعاد و اندازه های منبرها 70

جدول (4-3) مقایسه منبرها و نوع تزئینات قسمت های مختلف آنها 72    

جدول (4-4) انواع اتصالات گوشه ای 79

 

 

 

فهرست شکل‌ها

شکل (4-2) شکل خلاصه شده منبرها 69

شکل (4-3) مقایسه ابعاد و اندازه های منبرها 70 

شکل (4-4) اتصال قلم بر 76 

شکل (4-5) اتصال قلم بُر با میخ 76

شکل (4-6) اتصال قلم بُر با برش 76

شکل (4-7) اتصال قلم بُر با برش کج 76

شکل (4-8) اتصال نیم آ نیم یا نیم نیم 76

شکل (4-9) اتصال نیم آ نیم یا نیم نیم با میخ 77

شکل (4-10) اتصال نیم آ نیم یا نیم نیم با برش کج 77

شکل (4-11) اتصال نیم آ نیم یا نیم نیم با برش کج 77

شکل (4-12) اتصال فاق و زبانه ساده(یا کام و زبانه) 77

شکل (4-13) اتصال فاق و زبانه ساده با برش کج 77

شکل (4-14) اتصال دو فاق و دو زبانه ساده 78

شکل (4-15) اتصال دو فاق و دو زبانه ساده 78

شکل (4-16) اتصال دم چلچله ای دو طرفه 78

شکل (4-17) اتصال دم چلچله ای یا طرح 78

شکل (4-18) اتصال نیم و نیم با زبانه 78

شکل (4-19) اتصال نیم و نیم با گوه چوبی 78

شکل (4-20) اتصال درز ساده 79

شکل (4-21) اتصال درز ساده با میخ چوبی 79

شکل (4-22) اتصال درز ساده شومی 79

شکل (4-23) اتصال نیم و نیم 79

شکل (4-24) اتصال قلیف 79 

 

 

فهرست عکسها

 

عکس (4-1) تصویر کامل محراب اولجایتو در شمسه مرکزی منبر مسجد جامع عتیق 66

عکس (4-2) منبت کاری نقوش گردان لقاط منبر مسجد جامع عتیق 66

عکس (4-3) منبرهای مساجد جامع عتیق ، حکیم ، شاه عباس ، آقانور و سید 71

عکس (4-4) منبت رولیف 88

عکس (4-5) منبت با رولیف 88

عکس (4-6) منبت اورولیف 88

 

 

 

 

 

 

 

 

مقاله كارشناسی ارشد رشته باستان شناسی بررسی هنرهای تزیینی در كاخهای ایران و آسیای مركزی در دوره اسلامی

مقاله كارشناسی ارشد رشته باستان شناسی بررسی هنرهای تزیینی در كاخهای ایران و آسیای مركزی در دوره اسلامی باستان شناسی هنرهای تزیینی كاخهای ایران و آسیای مركزی دانلود مقاله كارشناسی ارشد رشته باستان شناسی بررسی هنرهای تزیینی در كاخهای ایران…

خلاصه کتاب تئوری های مدیریت دکتر نیاز آذری

خلاصه کتاب تئوری های مدیریت دکتر نیاز آذری خلاصه کتاب تئوری های مدیریت دکتر نیاز آذری رفتن به سایت اصلی خلاصه کتاب تئوری های مدیریت دکتر نیاز آذری نظریه های سازمان و مدیریت در هزاره سوم به تعداد 101 صفحه…

پاورپوینت مـهـنـدسـی مجـدد

پاورپوینت مـهـنـدسـی مجـدد پاورپوینت مـهـنـدسـی مجـدد تحقیق مـهـنـدسـی مجـدد مـهـنـدسـی مجـدد تفاوت مهندسی مجدد و مهندسی معکوس تــــاریــخــچـــه مهندسی مجدد قواعد مهندسی مجدد فـــوایـــد مهندسی مجدد موفقیت یا شکست مهندسی مجدد عوامل موفقیت و شکست مهندسی مجدد در ایران عناصر…

چارچوب نظری و پیشینه پژوهش هوش فرهنگی

چارچوب نظری و پیشینه پژوهش هوش فرهنگی کلمات کلیدی : فصل دوم پایان نامه هوش فرهنگی مبانی نظری هوش فرهنگی پیشینه تحقیق هوش فرهنگی پیشینه داخلی هوش فرهنگی پیشینه خارجی هوش فرهنگی پیشینه پژوهش هوش فرهنگی پیشینه نظری هوش فرهنگی…

ادبیات نظری و پیشینه تجربی کمال گرایی

ادبیات نظری و پیشینه تجربی کمال گرایی کلمات کلیدی : فصل دوم پایان نامه کمال گرایی مبانی نظری کمال گرایی پیشینه تحقیق کمال گرایی پیشینه داخلی کمال گرایی پیشینه خارجی کمال گرایی پیشینه پژوهش کمال گرایی پیشینه نظری کمال گرایی…

فرمان اتومبیل

فرمان اتومبیل انواع فرمان سیستم فرمان فرمانهای power steering فرمان اتومبیل سیستم همکاری در فروش فایل همکاری در فروش فایل فروش فایل fileina فروشگاه فایل خرید مقاله و تحقیق مکانیک دانلود مقاله و تحقیق مکانیک رفتن به سایت اصلی فرمان…

پرسشنامه اثر بهبود روابط مدیر ارتباط با مشتری در خلق رضایت و اعتماد مشتریان ارزنده بانکداری جامع

پرسشنامه اثر بهبود روابط مدیر ارتباط با مشتری در خلق رضایت و اعتماد مشتریان ارزنده بانکداری جامع پرسشنامه بهبود روابط مدیر ارتباط با مشتری پرسشنامه خلق رضایت و اعتماد مشتریان رفتن به سایت اصلی دانلود پرسشنامه پایان نامه رشته مدیریت پرسشنامه اثر بهبود روابط…

مبانی نظری و پیشینه تحقیق ارزیابی عملکرد 56 صفحه

مبانی نظری و پیشینه تحقیق ارزیابی عملکرد 56 صفحه کلمات کلیدی : فصل دوم پایان نامه ارزیابی عملکرد مبانی نظری ارزیابی عملکرد پیشینه تحقیق ارزیابی عملکرد پیشینه داخلی ارزیابی عملکرد پیشینه خارجی ارزیابی عملکرد پیشینه پژوهش ارزیابی عملکرد پیشینه نظری…

روشهای مبارزه با فقر در اسلام

روشهای مبارزه با فقر در اسلام کلمات کلیدی : جایگاه فقر در اسلام تعریف فقر در اسلام تحقیق درباره فقر تحقیق درمورد فقر فقر از ديدگاه احاديث مبارزه با فقر در اسلام فقر از ديدگاه سرمايه داری مقاله کامل در…

مبانی نظری و پیشینه تحقیق راهبردهای مقابله ای 31 صفحه

مبانی نظری و پیشینه تحقیق راهبردهای مقابله ای 31 صفحه کلمات کلیدی : مبانی نظری راهبردهای مقابله ای پیشینه تحقیق راهبردهای مقابله ای پیشینه داخلی راهبردهای مقابله ای پیشینه خارجی راهبردهای مقابله ای پیشینه پژوهش راهبردهای مقابله ای پیشینه نظری…

چارچوب نظری و پیشینه پژوهش تعهد زناشویی

چارچوب نظری و پیشینه پژوهش تعهد زناشویی مبانی نظری تعهد زناشویی دانلود مبانی نظری تعهد زناشویی پیشینه تحقیق تعهد زناشویی ادبیات نظری تعهد زناشویی فصل دوم پایان نامه تعهد زناشویی مبانی نظری و پیشینه تحقیق تعهد زناشویی ادبیات و مبانی…

پروتکل درمانی اثر آموزش راهبردهای شناختی بر یادگیری

پروتکل درمانی اثر آموزش راهبردهای شناختی بر یادگیری کلمات کلیدی : دانلود پروتکل درمانی خرید پروتکل درمانی پکیج های درمانی روانشناسی پروتکل های درمانی در روانشناسی پکیج آموزشی راهبردهای شناختی یادگیری پروتکل درمانی راهبردهای شناختی یادگیری خرید پروتکل درمانی راهبردهای…

طراحی الگوی زیرساختی مورد نیاز به منظور پیاده سازی مدیریت دانش در سازمانهای دولتی

طراحی الگوی زیرساختی مورد نیاز به منظور پیاده سازی مدیریت دانش در سازمانهای دولتی پیاده سازی مدیریت دانش پیاده سازی مدیریت دانش در سازمان های دولتی زیرساخت های لازم پیاده سازی مدیریت دانش زیرساخت های لازم پیاده سازی مدیریت دانش…

اعطای تسهیلات به مشتریان با داده کاوی صورتهای مالی

اعطای تسهیلات به مشتریان با داده کاوی صورتهای مالی داده کاوی صورتهای مالی اعتبارسنجی مشتریان بانک رتبه بندی مشتریان بانک رتبه بندی اعتباری مشتریان بانک رتبه بندی اعتباری مشتریان بانک ملی مدل‌سازی اعتبارسنجی مشتریان به روش‌ شبکه عصبی مدل‌سازی اعتبارسنجی…

چارچوب نظری و پیشینه پژوهش سبک های فرزندپروری

چارچوب نظری و پیشینه پژوهش سبک های فرزندپروری مبانی نظری سبک های فرزندپروری دانلود مبانی نظری سبک های فرزندپروری پیشینه تحقیق سبک های فرزندپروری ادبیات نظری سبک های فرزندپروری فصل دوم پایان نامه سبک های فرزندپروری مبانی نظری و پیشینه…

مبانی نظری ارائه مدلی مناسب جهت مدیریت کیفیت خدمات در سازمان

مبانی نظری ارائه مدلی مناسب جهت مدیریت کیفیت خدمات در سازمان مدیریت کیفیت جامع مدیریت ارتباط با شهروندان کیفیت خدمات الکترونیک مدیریت کیفیت در سازمانهای دولتی مدیریت کیفیت در سازمانها مدل مناسب کیفیت خدمات ابعاد و مولفه های کیفیت خدمات…

مقاله رشته ادبیات فارسی با عنوان محمد حسین بهجت تبریزی(متخلص به شهریار)

مقاله رشته ادبیات فارسی با عنوان محمد حسین بهجت تبریزی(متخلص به شهریار) مقاله رشته ادبیات فارسی با عنوان محمد حسین بهجت تبریزی(متخلص به شهریار) رشته ادبیات فارسی ادبیات فارسی کلمات کلیدی شهریار زندگینامۀ شهریار رماتیسم سبک شعری شهریار عشق نافرجام…

فصل دوم پایان نامه و پیشینه نظری مسئولیت پذیری

فصل دوم پایان نامه و پیشینه نظری مسئولیت پذیری کلمات کلیدی : فصل دوم پایان نامه مسئولیت پذیری مبانی نظری مسئولیت پذیری پیشینه تحقیق مسئولیت پذیری پیشینه داخلی مسئولیت پذیری پیشینه خارجی مسئولیت پذیری پیشینه پژوهش مسئولیت پذیری پیشینه نظری…

مبانی نظری و پیشینه تحقیق نظریه های جامعه شناسی اخلاق 99 صفحه

مبانی نظری و پیشینه تحقیق نظریه های جامعه شناسی اخلاق 99 صفحه کلمات کلیدی : مبانی نظری اخلاق پیشینه تحقیق اخلاق مبانی نظری نظریه های اخلاق پیشینه تحقیق نظریه های اخلاق مبانی نظری نظریه های جامعه شناسی اخلاق پیشینه تحقیق…

مبانی نظری ارزیابی آمادگی سازمان جهت پیاده سازی ERP با تاکید بر عوامل کلیدی موفقیت

مبانی نظری ارزیابی آمادگی سازمان جهت پیاده سازی ERP با تاکید بر عوامل کلیدی موفقیت مبانی نظری ERP پیاده سازی برنامه ریزی منابع سازمان عوامل کلیدی موفقیت erp مبانی نظری عوامل موفقیت در پیاده سازی ERP مبانی نظری برنامه ریزی…

ملاحظات خاص ایمنی، بهداشتی و زیست محیطی و روشهای کنترل آن در پروژه های عمرانی

ملاحظات خاص ایمنی، بهداشتی و زیست محیطی و روشهای کنترل آن در پروژه های عمرانی ارزیابی عملکرد HSE سازمان ارزیابی عملکرد HSE پیمانکاران الزامات سیستم مدیریت ایمنی، بهداشت محیط‌زیست   تکنیک‌های مورد استفاده در مدیریت HSE ابزارهای مورد استفاده در مدیریت…

مبانی نظری و پیشینه تحقیق نظریه های برنامه درسی 48 صفحه

مبانی نظری و پیشینه تحقیق نظریه های برنامه درسی 48 صفحه کلمات کلیدی : فصل دوم پایان نامه نظریه های برنامه درسی مبانی نظری نظریه های برنامه درسی پیشینه تحقیق نظریه های برنامه درسی پیشینه داخلی نظریه های برنامه درسی…

پاورپوینت ریسک های مسئولیت

پاورپوینت ریسک های مسئولیت دانلود پاورپوینت ریسک های مسئولیت مفهوم و مبانی حقوقی مسئولیت مسئولیت حقوقی مسئولیت کیفری مسئولیت مدنی اقسام مسئولیت مدنی تعریف مسئولیت مدنی انواع مسئولیت مدنی مسئولیت مدنی مالکان وسایل نقلیه موتوری زمینی مسئولیت مدنی کارفرمایان مسئولیت…

ارزیابی تاثیرات رفتار بد پدر و مادر بر عزت نفس بچه ها

ارزیابی تاثیرات رفتار بد پدر و مادر بر عزت نفس بچه ها عزت نفس دانلود پایان نامه عزت نفس کودکان تاثیرات بدرفتاری والدین بر عزت نفس کودکان بررسی اثرات بدرفتاری والدین ایلامی بر عزت نفس کودکان دانلود پایان نامه رشته…

مبانی نظری و پیشینه تحقیق سازگاری و ناسازگاری زناشویی 55 صفحه

مبانی نظری و پیشینه تحقیق سازگاری و ناسازگاری زناشویی 55 صفحه کلمات کلیدی : فصل دوم پایان نامه سازگاری و ناسازگاری زناشویی مبانی نظری سازگاری و ناسازگاری زناشویی پیشینه تحقیق سازگاری و ناسازگاری زناشویی پیشینه پژوهش سازگاری و ناسازگاری زناشویی…

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *